In de jeugdzorg spreken we steeds vaker over zorgpaden: mooie visualisaties van het verloop van de ondersteuning van jongeren. Opgebouwd uit data, bedoeld om grip en inzicht te bieden. Maar volgens Hanco van Tol, directeur van Team Zorgportaal, maken we een cruciale denkfout. “Zorgpaden worden nu namelijk vrijwel overal gebaseerd op declaratiegegevens. Terwijl die niets zeggen over de daadwerkelijke zorg die geleverd is.” Waarom is dat zo problematisch? Welke misvattingen leven er? En hoe kan het beter?
Wat is volgens jou de grootste misvatting over zorgpaden in de jeugdzorg?
“Dat we zorgpaden uit declaratiegegevens kunnen halen. Een medewerker van een zorgaanbieder zei ooit treffend: ‘Als je uit eten gaat, bestel je toch ook geen 100 gram champignons, drie gesneden uien en vier tenen knoflook? Je bestelt een gerecht.’ Zo werkt het ook in de jeugdzorg. Aanbieders leveren geen ‘ambulante begeleiding mbo’ of ‘ondersteuning hbo’. Ze leveren een zorgprogramma, een traject dat jongeren verder helpt. Gemeenten denken grip te krijgen door op detailniveau te zien wat er gedeclareerd is, maar dat zegt helemaal niets over de inhoud van de zorg.”
Wat gaat er volgens jou fundamenteel mis wanneer organisaties zorgpaden bouwen op basis van declaratiegegevens?
“Precies dit. Omdat veel regio’s inkopen op opleidingsniveau, zie je binnen één traject meerdere declaraties en productcodes tegelijk. Soms door elkaar, soms opvolgend. Maar dat zegt niets over wat er daadwerkelijk is gedaan. Je registreert alleen wie wanneer welk vinkje heeft gezet.”
Heb je voorbeelden gezien waarin duidelijk werd dat productcodes niets zeggen over de daadwerkelijke zorg?
“Het gaat zelden echt ‘mis’, het is vooral misleidend. Een wethouder ziet een mooi zorgpad-dashboard en denkt: ‘We hebben grip.’ Maar uiteindelijk leidt het niet tot betere inzichten of sturing. Je krijgt een schijnwerkelijkheid omdat je alleen naar declaratieregels kijkt.”
Hoe ziet een écht zorgpad eruit? Wat zou volgens jou de basis moeten zijn van een zorgpad dat wél waarde heeft?
“Een bruikbaar zorgpad is gebaseerd op de geleverde zorgprogramma's, die gebruikers van onze module Zorgkaart kunnen inzien. Als je weet dat iemand het programma ‘Scheiden zonder Schade’ doorloopt, dat dit gemiddeld zes maanden duurt en dat jongeren daarna niet terugkomen, dán kun je sturen. Dan kun je patronen herkennen, trajecten vergelijken en toekomstig aanbod voorspellen. Dat zit op een veel hoger niveau dan declaratiecodes.”
Hoé transparant zijn we dan en waarom stelt niemand die lastige vragen?
“Transparantie begint bij de consultancybureaus die deze dashboards bouwen. Ze leveren wat gevraagd wordt, maar stellen te weinig kritische vragen: ‘Wat wil je ermee bereiken? Hoe ga je hierop sturen?’ Als je eerlijk bent, moet je soms zeggen: ‘Op basis van deze data kun je helemaal niet sturen.’ Maar dat levert geen vervolgopdracht op — en daar zit misschien wel een verdienmodel achter.”
Wat zou je gemeenten en regio’s willen meegeven?
“Stel de vraag: wát kan ik met deze informatie? En hoe stuur ik erop? Vraag jezelf ook af: wat zegt het eigenlijk dat er in één maand een mbo- én een hbo-medewerker betrokken zijn? Misschien helemaal niets. Ga het gesprek aan en laat je niet imponeren door dashboards die vooral mooi zijn, maar weinig betekenen.”
Welke oplossing biedt Team Zorgportaal om dit wél goed te adresseren?
“Team Zorgportaal heeft de Zorgkaart. Daarin staan de zorgprogramma’s die aanbieders echt leveren. Als je die combineert met de module Zorgoverzicht — de declaratiegegevens — zie je pas goed waar de meeste zorg naartoe gaat. Dan kun je sturen op inhoud én volume, in plaats van op losse declaratiecodes.”
Wat is tot slot je conclusie en heb je nog een tip?
“Zorgpaden zijn waardevol, maar alleen wanneer ze gaan over het échte zorgproces. Niet over de administratieve sporen die achteraf worden vastgelegd. Zet declaratiecodes terug op hun plek — als financiële registratie — en bouw zorgpaden op basis van zorgprogramma’s. Dáár zit de kwaliteit, de voorspelbaarheid en uiteindelijk de echte grip.”